Türkiye’de Kuka Ağacı Var mı? Kayseri’de Başlayan Küçük Bir Arayışın Büyük Hikâyesi
Bazı sorular vardır, cevabını öğrenmekten çok o cevaba giderken yaşadıklarınız önemlidir. Benim için “Türkiye’de kuka ağacı var mı?” sorusu da böyle bir soruya dönüştü. Aslında bu soruyu ilk duyduğumda aklımda sadece basit bir merak vardı. Fakat zaman geçtikçe bu soru, çocukluğuma, eski eşyalara duyduğum özleme ve doğanın uzak köşelerinde saklanan güzelliklere açılan bir kapı oldu.
Kayseri’de yaşayan 25 yaşında biri olarak uzun zamandır günlük tutuyorum. Bazen bir günün bütün ayrıntılarını yazarım, bazen de sadece içimde kalan bir duyguyu birkaç cümleyle anlatırım. O gün de günlüğümün başına oturduğumda yazdığım ilk cümle şuydu:
“Bugün bir ağacın peşine düştüm ama aslında aradığım şey bir ağaçtan daha fazlasıydı.”
O sabah Kayseri’nin soğuk havası pencereden içeri süzülürken elimde eski bir tespih vardı. Dedemden kalan bu tespihin taneleri diğerlerinden farklıydı. Dokunduğumda sıcak bir his veriyor, sanki yıllardır birinin elinde taşınan bir hatırayı anlatıyordu. Merak ettim ve araştırmaya başladım. Tanelerin kuka ağacından elde edilen malzemeden yapıldığını öğrendim.
İşte her şey o anda başladı.
Eski Bir Tespihin Bana Sorduğu Soru
Dedemin Sandığından Çıkan Sessiz Hatıra
Dedemin eski sandığını açtığım günü hâlâ hatırlıyorum. Evde herkes başka bir işle uğraşırken ben yıllardır dokunulmayan o sandığın başında oturuyordum. İçinden eski fotoğraflar, birkaç mektup ve o kuka tespih çıktı.
Tespihi elime aldığımda garip bir heyecan hissettim. Bazı eşyaların bir geçmişi vardır. Onlara sadece eşya gibi bakamazsınız. Üzerlerinde insanların duaları, bekleyişleri, sevinçleri ve hüzünleri kalır.
O an aklıma şu soru geldi:
“Kuka ağacı nerede yetişiyor? Türkiye’de böyle bir ağaç olabilir mi?”
Bu sorunun cevabını bulmak istedim. Çünkü bazen bir şeyi öğrenme isteği, insanın içinde hiç beklemediği duyguları ortaya çıkarıyor. Ben de o gün sadece bir bitki türünü araştıracağımı sanıyordum. Fakat karşıma çıkan bilgiler bana dünyanın ne kadar büyük ve farklı olduğunu gösterdi.
Türkiye’de Kuka Ağacı Var mı?
Araştırdıkça öğrendim ki kuka ağacı, Türkiye’nin doğal bitki örtüsünde yetişen bir ağaç değildir. Kuka olarak bilinen ürünler genellikle tropikal bölgelerde yetişen bazı palmiye türlerinin sert meyve kabuklarından elde edilir. Özellikle sıcak ve nemli iklim isteyen bu ağaçlar, Türkiye’nin iklim koşullarında doğal olarak yetişmez.
Bu bilgiyi öğrendiğimde içimde küçük bir hayal kırıklığı oluştu. Çünkü çocukça bir umutla “Belki Kayseri’de bile bir yerde gizli kalmış bir kuka ağacı vardır” diye düşünmüştüm. Belki bir bahçede, belki eski bir köy evinin yanında, kimsenin fark etmediği bir ağaç…
Ama gerçek farklıydı.
Türkiye’de kuka ağacı doğal olarak bulunmuyordu.
Bunu öğrenince üzülmedim desem yalan olur. Çünkü insan bazen keşfetmek istediği şeyin kendi yakınında olmasını ister. Uzaklarda değil, kendi toprağında, kendi yaşadığı yerde bir mucize bulmayı bekler.
Yine de bu hayal kırıklığı uzun sürmedi. Çünkü başka bir şey fark ettim: Bir ağacın burada yetişmemesi, onun hikâyesinin bize ulaşamayacağı anlamına gelmiyordu.
Kayseri’de Bir Kış Günü ve Kuka’nın Uzak Hikâyesi
Sokaklarda Gezerken Aklımda Tek Bir Düşünce Vardı
Araştırmamın ertesi günü Kayseri sokaklarında yürürken sürekli kuka ağacını düşünüyordum. İnsan bazen öğrendiği bir bilgiyle dünyaya farklı bakmaya başlıyor.
Daha önce sadece bir tespih olarak gördüğüm şey artık bana uzak ülkelerin sıcak iklimlerini, bilinmeyen ormanları ve doğanın sabrını hatırlatıyordu.
Kar yağmıştı. Sokaklar sessizdi. Elimde kahvemle yürürken içimden şunu geçirdim:
“Burada yetişmiyor olabilir ama bu topraklarda bir hikâyesi var.”
Çünkü kuka, Türkiye’de bir ağaç olarak değil ama kültürel bir değer olarak tanınıyor. Özellikle tespih yapımında kullanılan dayanıklı yapısıyla yıllardır insanların ilgisini çekiyor. Birçok kişi için kuka tespih sadece bir aksesuar değil, anlam taşıyan bir eşya.
Bunu düşündükçe içimde garip bir umut oluştu.
Belki de bazı şeylerin bize yakın olması için aynı toprakta büyümesi gerekmiyordu.
Bir Ağacın Değil, Bir Hatıranın Peşindeydim
O gece günlüğüme uzun uzun yazdım. Aslında aradığım şeyin bir kuka ağacı olmadığını fark ettim.
Ben dedemin elinde tuttuğu o tespihin sırrını arıyordum.
Bir insanın yıllar boyunca yanında taşıdığı bir eşyanın nasıl bu kadar anlam kazanabileceğini anlamaya çalışıyordum.
Bazen doğadan gelen bir parça, insan hayatına dokunduğunda bambaşka bir değere dönüşüyor. Bir ağaç başka bir kıtada yetişiyor olabilir ama onun meyvesinden yapılan küçük bir parça, binlerce kilometre uzakta bir insanın hayatına eşlik edebiliyor.
Kuka Ağacını Araştırırken Öğrendiğim Gerçekler
Kuka Neden Türkiye’de Yetişmez?
Kuka ağacının Türkiye’de yetişmemesinin temel sebebi iklim koşullarıdır. Tropikal iklim isteyen bu bitkiler, yüksek sıcaklık ve nem oranına ihtiyaç duyar. Türkiye’de ise özellikle Kayseri gibi karasal iklimin hâkim olduğu bölgelerde kış şartları bu tür bitkiler için oldukça zorludur.
Kayseri’de kış aylarında sıcaklıkların ciddi şekilde düşmesi, tropikal kökenli bir ağacın doğal şekilde yaşamasını neredeyse imkânsız hâle getirir.
Bunu öğrenince doğaya karşı daha fazla saygı duymaya başladım. Çünkü her bitkinin kendi dünyası, kendi şartları ve kendi yaşam alanı var.
Bir ağacı istediğimiz her yere götüremiyoruz. Onun da bir hikâyesi, bir ihtiyacı ve ait olduğu bir iklim var.
Kuka Ağacı Yok Ama Kuka Kültürü Var
Türkiye’de kuka ağacı yetişmese de kuka, özellikle geleneksel el sanatları içinde kendine yer bulmuş durumda. Tespih meraklıları arasında kuka malzemesi oldukça değerlidir.
Bunun en önemli sebeplerinden biri dayanıklı olmasıdır. Zamanla kullanıldıkça rengi değişebilir, kişinin elinden geçen yılların izini taşıyabilir.
Beni en çok etkileyen şey de buydu.
Bir eşyanın güzelliği bazen ilk günündeki görüntüsünde değil, yıllar boyunca biriktirdiği izlerdedir.
Dedemin tespihine baktığımda artık sadece kahverengi küçük taneler görmüyordum. Bir ömrün sessiz anlatımını görüyordum.
Hayal Kırıklığından Umuda Uzanan Yol
Bulamadığım Ağacın Bana Öğrettikleri
Başta gerçekten üzülmüştüm. Türkiye’de bir kuka ağacı bulma hayali kurmuştum. Kayseri’de bir gün yürürken karşıma çıkacak, “İşte yıllardır aradığım ağaç burada” diyecektim.
Olmadı.
Ama belki de olması gereken buydu.
Çünkü bazen hayat bize istediğimizi değil, ihtiyacımız olan şeyi gösteriyor.
Ben bir ağaç ararken aslında geçmişle bağ kurmayı öğrendim. Uzak coğrafyalarda yetişen bir ağacın bile insanlara nasıl yakın olabileceğini gördüm.
O gün günlüğümün sonuna şu cümleyi yazdım:
“Bazı ağaçlar kökleriyle değil, bıraktıkları izlerle yaşar.”
Bu cümle hâlâ aklıma gelir.
Kayseri’den Uzaklara Uzanan Küçük Bir Bağ
Şimdi kuka tespihime her baktığımda farklı düşünüyorum. Artık “Bu nerede yetişiyor?” sorusundan çok “Bu bana ne anlatıyor?” diye soruyorum.
Türkiye’de kuka ağacı yok. En azından doğal olarak yetişen bir ağaç olarak yok. Fakat onun hikâyesi var. İnsanların ellerinde, dualarında, hatıralarında ve yıllar boyunca taşıdığı anlamlarda yaşamaya devam ediyor.
Bazen bir şeyi değerli yapan, bulunduğu yer değildir.
Bazen değer, onun insan hayatında bıraktığı küçük izlerden doğar.
Umarız “Türkiye’de kuka ağacı var mı” hakkındaki bu rehber işinize yaramıştır. Vyfi ailesiyle kalmaya devam edin!
Son Bir Not: Kuka Ağacının Bende Bıraktığı Duygu
Bugün bu yazıyı yazarken yine Kayseri’de aynı pencerenin önündeyim. Dışarıda soğuk bir hava var. Masamda dedemden kalan kuka tespih duruyor.
Artık biliyorum ki o tespihin hammaddesi benim yaşadığım yerde yetişen bir ağaçtan gelmedi.
Ama taşıdığı anlam burada büyüdü.
Türkiye’de kuka ağacı var mı sorusunun cevabı belki kısa bir cümleyle verilebilir: Hayır, Türkiye’nin doğal ağacı değildir.
Fakat benim için bu sorunun cevabı bundan çok daha büyük oldu.
Çünkü bazen bir sorunun peşinden giderken sadece bilgi bulmazsınız. Kendinizden bir parça da bulursunuz.
Ben kuka ağacını ararken uzak bir ormana ulaşmadım belki.
Ama geçmişime, anılarıma ve doğanın sessiz hikâyelerine biraz daha yaklaştım.