Elite Book Nedir? Toplumsal Cinsiyet, Çeşitlilik ve Sosyal Adalet Açısından Bir İnceleme
Sokakta yürürken, toplu taşımada bir köşeye sıkışmışken ya da bir kafede otururken, çevremizde gördüğümüz her şey bize toplumun dokusu hakkında bir şeyler fısıldar. Birçok insan, birbirine öylesine bakar ve hızlıca geçip giderken, ben bir gözlemci olarak bazı anlarda bu bakışların ve hareketlerin arkasındaki anlamı düşünürüm. Şimdi size sormak istiyorum: “Elite book” deyince aklınıza ne geliyor? Bunun sadece kitaplardan ibaret olmadığını biliyoruz. Bu kavram, sınıf, toplumsal cinsiyet, çeşitlilik ve sosyal adalet ile iç içe geçmiş bir yapıdır. “Elite book” aslında bir yaşam tarzı, bir ayrımcılık, bir erişim sınırıdır.
Peki, “elite book” ne demek ve toplumsal yapıyı nasıl etkiler? Bu yazıda, bu kavramı toplumsal cinsiyet, çeşitlilik ve sosyal adalet açısından ele alarak, günlük yaşantımızda nasıl şekillendiğini inceleyeceğim.
Elite Book ve Toplumsal Cinsiyet
İstanbul’da yaşamak, her köşe başında farklı hayatların kesiştiği bir deneyim. İşe giderken, kahve içmeye durduğum kafede ya da akşam saatlerinde toplu taşımada gözlemlediğim şeylerden biri, genellikle belirli sosyal sınıfların kendilerine ait bir “elite book”a sahip olmalarıdır. Bu kavram, sadece maddi anlamda değil, kültürel ve sosyal olarak da bir yalıtılma durumunu ifade eder.
Toplumsal cinsiyet bağlamında, elite book kavramı daha belirginleşir. Birçok alanda olduğu gibi, eğitim, iş hayatı ve sosyo-ekonomik statü belirleyicileri arasında kadınların, LGBTQ+ bireylerin ve etnik azınlıkların daha az temsil edildiğini gözlemliyorum. İstanbul’da, mesela Beyoğlu’nda ya da Kadıköy’de, popüler kafelerde ya da sanat galerilerinde, genellikle elit sınıfın egemen olduğunu görebiliriz. Kadınlar ve farklı cinsel kimliklere sahip bireyler, bu tür alanlarda genellikle daha az yer bulur. Bu, sadece fiziki bir durum değil, aynı zamanda kültürel bir ayrımcılığın göstergesidir. “Elite book”, erişim noktalarındaki bu eşitsizlikleri daha derinlemesine ele alır. Kadınlar ve azınlıklar, bu elit alanlarda genellikle dışlanmış, görünmez hale gelmişlerdir.
Bir gün, metroda sırtımda çantamla yol alırken, yanı başımda bir grup iş insanı konuşuyordu. Hızla giydirilmiş takım elbiseler, pahalı ayakkabılar ve özgüven dolu bir duruş, gerçekten de bir “elite book”un göstergeleriydi. Ancak, aynı metroyla biraz daha ilerde, kadınların ve farklı cinsiyet kimliklerine sahip bireylerin daha farklı bir dünyada var olduklarını görmek mümkündü. Onlar, bazen metronun köşe başlarında, bazen ise daha dar alanda yolculuk ediyorlar. Bu, erişimin, sadece maddi değil, kültürel ve toplumsal bir mesele olduğunu gösteriyor.
Elite Book ve Çeşitlilik: Sınıf ve Erişim
Elite book’un bir başka boyutu ise sınıf ve çeşitliliktir. Bu kavram, genellikle daha iyi eğitim olanaklarına, daha yüksek gelir düzeylerine ve daha iyi bir sosyal statüye sahip olan bireylerin “kitapları”dır. Ancak bunun ne kadar çeşitli olduğu, gerçekten gözlemlenmesi gereken bir nokta. İstanbul gibi kozmopolit bir şehirde, sokaklarda yürürken, bazen çok farklı sosyal sınıfların kesiştiği anlarla karşılaşıyorum. Bir tarafta, her türlü şeye sahip olanlar; diğer tarafta ise bu imkanlardan mahrum kalanlar.
Çeşitlilik burada devreye giriyor. Elite book’ların olduğu dünyada, bu dünya genellikle tek bir renk ve tek bir sınıfla sınırlıdır. Toplumun “alt sınıfları” ise bu kitaba ya hiç dahil olamaz ya da çok sınırlı bir yer bulabilirler. Mesela, İstanbul’un en lüks alışveriş caddelerinde kadınlar ve LGBTQ+ bireyler genellikle “görünür”ken, daha düşük gelir grubuna sahip bireyler ya da farklı kimliklere sahip olanlar dışlanmışlardır. Bunun yanı sıra, toplu taşımada, daha düşük gelir grubundaki insanları görmek mümkündür, ancak zengin kesim bu dünyadan genellikle uzak durur.
Bu durum, aslında bir çeşit dışlanma ve farkındalık eksikliğidir. İnsanlar genellikle elit toplumun “kitaplarını” okumazlar. Bir işyerinde üst düzey yönetici, her sabah kahvesini yudumlarken, aynı işyerindeki alt kademe bir çalışan, sabahları kahvesine dahi zor ulaşabiliyor. Bu fark, toplumsal bir eşitsizliğin yansımasıdır.
Elite Book ve Sosyal Adalet
Sosyal adalet, sınıf, ırk, toplumsal cinsiyet ve farklı kimliklerin eşit haklara sahip olması gerektiğini savunur. Ancak günümüzde, elit bir kesimin elinde bulunan “elite book” aslında bir sosyal adalet sorunudur. Bu kitap, başkalarının dışlanmasına, sessiz bırakılmasına ve sınırlandırılmasına yol açar. İstanbul’da ya da başka bir şehirde bu sosyal adalet eksikliği her an yaşanabilir.
Bir gün, Topkapı’daki eski bir kütüphanede çalışırken, yanımda oturan bir kadının içeri girmekte zorlandığını fark ettim. Kitaplık alanına girmek için çantasını güvenlikten geçirmesi gerekiyordu, ancak güvenlik, o kadının üzerine fazla dikkatle eğildi. Ne yazık ki, bazen kadınların ve özellikle etnik kökeni farklı olan bireylerin sosyal mekânlarda daha fazla sorgulanması, onları dışlayan bir sistemin işaretidir. Bu da “elite book”un bir parçasıdır; belirli sosyal normlar ve ayrımcılıklar, bu kişilerin hakkını gasp eder.
Bir başka örnek, iş yerinde sosyal adaletin eksikliğiyle ilgiliydi. Benim çalıştığım sivil toplum kuruluşunda, daha fazla eğitimli ve deneyimli olan üst düzey yöneticilerin, karar alırken ne kadar ayrıcalıklı konumda olduklarını gözlemledim. Bu durum, düşük maaşlı çalışanlar ya da gönüllüler için bir tür elit kitap engelidir. Onların sesleri genellikle duyulmaz, talepleri ise görmezden gelinir.
Sonuç: Elite Book ve Sosyal Değişim
Elite book, toplumsal cinsiyet, çeşitlilik ve sosyal adalet açısından toplumsal yapıların nasıl şekillendiğini gösteren güçlü bir kavramdır. Bu kavram, sadece belirli grupların elinde bulunan kaynaklar ve olanaklarla sınırlı değildir; aynı zamanda toplumdaki dışlanmış bireylerin seslerini kısıtlayan bir araçtır. Bu nedenle, “elite book”u daha adil bir topluma dönüştürmek, sadece sınıf ve gelir eşitsizliğini değil, aynı zamanda toplumsal cinsiyet, etnik kimlik ve sosyal adalet eksikliklerini de sorgulamayı gerektirir.
Günümüzde, İstanbul’un sokaklarında, metroda, kütüphanelerde ya da kafelerde, bu elite book’un etkilerini görmek mümkündür. Ancak, bu kitabı değiştirebilmek ve daha adil bir toplum yaratabilmek, yalnızca sosyal normları sorgulamakla mümkün olacaktır.